در طب سنتی ، اساس تشخیص بر مزاج های چهارگانه شامل بلغمی ، صفراوی ، دموی و مزاج سودائی استوار است و پزشک متخصص طب سنتی با شرح حال بیمار و جستجوی بالینی پی به نوع غالب مزاج بیمار می برد و از این طریق شدت غلبه آن نوع مزاج را پیدا می کند و بسته به حالات بیماری و علائم آن سعی در تعدیل و تغییر مزاجی بیمار از طریق درمانهای رایج سنتی می نماید. این درمانها شامل توصیه های تغذیه ای ، بهداشتی ، رفتاری ، اعتقادی ، داروئی ( داروهای گیاهی) و حجامت است.
جايگاه حجامت در طب سنتي كجاست؟
محمد زكرياي رازي در كتاب "الحاوي"، شيخ الرئيس ابو علي سينا در كتاب "قانون طب"، سيد اسماعيل جرجاني در كتاب "ذخيره خوارزمشاهي" و عقيلي خراساني در كتاب "خلاصه الحكمه في مجمع الجوامع" بطور گسترده پيرامون حجامت و كاربرد آن در درمان صحبت كردهاند و از حجامت براي درمان بيماريها بهره ميگرفتهاند. رسول اكرم (ص) و ائمه اطهار (ع) خود حجامت ميكردهاند و روش انجام آن را بيان فرمودهاند و ويژگيهاي درماني آن را برشمردهاند. در اين زمينه بيش از پانصد روايت مطرح است كه در كتاب "حجامت از ديدگاه اسلام" جمع آوري شده است. يكي از مهمترين رواياتي كه در زمينه حجامت در منابع معتبر روايي ذكر شده و در ذيل آيه يك سوره مباركه اسري در تفسير الميزان و برخي از تفاسير ديگر آمده است، حديث زير ميباشد:
حضرت رسول اكرم(ص) ميفرمايند:
"در شب معراج وقتي كه به آسمان هفتم صعود كردم بر هيچ ملكي از ملائك گذر نكردم مگر اينكه گفتند يا محمد! حجامت كن و امتت را به حجامت كردن امر بفرما."
حضرت علي (ع) فرمودند:
"حجامت، بدن را سالم و عقل را قوت ميبخشد."
جايگاه قانوني حجامت در ايران
مؤسسه تحقيقات حجامت ايران در سال 1364 تشكيل شد تا بتواند بخش عمدهاي از مشكلات درماني مسلمانان را با سنت الهي حجامت درمان كند. در سال 1380 طبق رأي شوراي محترم نگهبان قانون اساسي و ديوان عدالت اداري حجامت داراي جايگاه رسمي و قانوني در نظام درماني و بهداشتي كشور شد.
حجامت چیست ؟
حجامت اصطلاحاً به روش خاصي از خون گيري اطلاق ميشود كه جهت درمان بعضي از بيماري ها به كار ميرود و داراي سابقه تاريخي هفت هزار ساله ميباشد و به عنوان يك سنت الهي در روايات و سيره پيامبران و ائمه اطهار عليهم السلام مطرح گرديده و جزء احكام امضايي اسلام است و در طب سنتي نيز به عنوان ركن درمان به حساب ميآيد در زبان علمي از حجامت با عنوان زير ياد ميشود:
(scarification.wetcupping.blood letting. Drycupping)
البته با توجه به مفاهيمي كه از ديدگاه اسلام به دست ميآيد واژههاي نامبرده كامل نيستند.
جايگاه علمي حجامت
تلاش علمي براي پي بردن به تاثيرات حجامت در جهان در حال انجام است و تاليفاتي نيز در اين زمينه منتشر گرديده است. كتاب "حجامت يك روش درماني آزموده شده" ماحصل پژوهشي است كه آقاي دكتر "يوهان آبله" در كشور آلمان انجام داده است. كتاب (Cupping theraphy) حاصل مطالعات آقاي دكتر Chirali Likay است كه در كشور آمريكا انجام شده است.
در بسياري از كشورها از جمله چين، مصر و سوريه پيرامون مكانيسم اثر و كاربرد حجامت گرم و خشك مطالعاتي صورت گرفته است از سوي پزشكان سوريه نتايج تحقيقات پيرامون حجامت در كتاب " دواء العجيب" منتشر گرديده است.
در دانشگاه شهيد بهشتي ايران هم در سالهاي 71 و 72 چند طرح پژوهشي پيرامون حجامت اجراء گرديده است. از جمله: "مقايسه خون وريدي و خون حجامت از نظر فاكتورهاي بيوشيميايي"، "مقايسه مواضع حجامت با مسيرهاي درماني در طب سوزني"، "بررسي تأثير حجامت بر بيماري هاي عصبي و سردردهاي ميگرني"
حجامت در درمان چه بيماريهايي به كار ميرود؟
تحقيقات حجامت در ايران و سایر کشورها نشان داده که در بیماری های زیر کارآئی دارد:
1- افزايش كلسترول و تري گليسريد ( چربی خون)
2- ديابت غير وابسته به انسولين
3- اوره بالا ( نقرس و...)
4- فشار خون بالا
5- فشار خون پايين
6- غلظت خون بالا
7- سرماخوردگي مكرر
8- آنمي(كم خوني)
9- زونا
10- پروستاتيت
11- اختلالات قاعدگی
12- سکته قلبی
13- سکته مغزی
14- هيرسوتيسم(پرمويي) بانوان
15- ناباروري زنان
16- كيست تخمدان
17- فيبروم رحمي
18- ويار حاملگي
19- مسموميت غذائي و داروئي
20- سردرد ميگرني
21- تصلب شرايين و انسداد عروق
22- اعتياد به مواد مخدر
23- اختلالات تیروئید
24- افسردگي
25- اضطراب
26- اسپاسم عضلاني
27- اختلالات اشتها
28- لاغري
29- واريس
30- كمردرد
31- آرتروز
32- آكنه ( جوش های صورت)
33- بثورات پوستي مانند کهیر
34-خواب رفتگی یا سوزن سوزن و مور مور شدن دست ها و پاها
35- آفت دهانی
36- ريزش مو
37- گرگرفتن بدن
38- خون دماغ های مکرر
39-خواب رفتگی و درد اندامها
40-دردهای سیاتیکی و دیسک بین مهره ای
آيا استفاده از فوائد حجامت تنها براي درمان بيماريهاست؟
بيشترين كاربرد انواع حجامت در پيشگيري از بيماري هاست و با مكانيسم هاي مختلفي از جمله تنظيم تركيبات بيوشيمي و هورموني خون و تنظيم سيستم اعصاب خودكار بدن (سمپاتيك و پاراسمپاتيك) موجب پيشگيري از بيماري ها ميگردد وبدين ترتيب كاربرد حجامت بيشتر در بعد پيشگيري است و جزو بهداشت پيشگيري طب اسلامي محسوب ميشود. مهمترین فایده ثابت شده حجامت جلوگیری از سکته های قلبی و مرگ های ناگهانی است.