طب فيزيكي و توانبخشي يكي از رشته هاي تخصصي پزشكي باليني است. يعني يك فرد پزشك كه دوره هفت ساله پزشكي عمومي را گذرانده، وارد دوره رزيدنتي رشته طب فيزيكي و توانبخشي ميشود و پس از 4-3 سال تحصيل در اين رشته و كسب مهارتهاي علمي و عملي لازم بعنوان متخصص اين رشته شناخته خواهد شد.
طب فيزيكي و توانبخشي همان طور كه از نامش بر مي آيد با استفاده از قوانين فيزيكي و حركتي حاكم بر بدن انسان، سعي در تشخيص و درمان بيماري ها دارد و معتقد است كه بهترين روشهاي درماني آنهايي هستند كه غير داروئي و غير جراحي باشند.
اين رشته با علم كافي از اصول الكتريكي حاكم بر سيستم عصبي و عضلاني بدن قادر به بررسي اين سيستم از طريق نوار عصب و عضله ( الكترو دياگنوز ) دارد. بنابراين شناخت دقيق اعصاب و عضلات و اصول فوق تخصصي حاكم بر آنها بسيار اهميت دارد و همين امر وجه تفوق متخصصين اين رشته را در گرفتن نوار عصب و عضله نسبت به ساير متخصصين فراهم كرده است. به نوار عصب و عضله الكترو يالوگرافي و بررسي هدايت عصبي يا اختصاراً EMG/NCV مي گويند. گاهي مردم از آن بعنوان نوار دست يا پا نيز ياد مي كنند. و لذا كاربرد اصطلاح الكترودياگنوز به اين حقيقت توجه دارد كه تشخيص بيماريها از طريق بررسي الكتريكي اعصاب و عضلات صورت مي گيرد.
متخصص طب فيزيكي و توانبخشي همچون ساير متخصصين رشته هاي باليني قادر به تجويز داروهاي مختلف در درمان بيماريهاي مختلف مي باشد اما سعي در كمتر تجويز نمودن دارو بخصوص داروهاي مسكن دارد. و بيشتر تلاش مي كند تا با رفع نواقص فيزيكي از طريق استفاده از درمانهاي دستي و آموزش ورزشهاي درماني به درمان بيماريها بپردازد. در اين راستا از ساير پديده هاي فيزيكي همچون سرما، گرما، انرژيهاي صوتي (اولتراسوند)، انرژيهاي نوراني (ليزر، مادون قرمز و ماورا بنفش)، انرژيهاي الكتريكي (TENS ، فاراديك و ...) مغناطيس (مگنتيك تراپي)، لرزش و ارتعاش(Vibration) و ... نيز سود و استفاده كافي جهت درمان را ميبرد. چرا كه استفاده صحيح از اين پديدههاي فيزيكي همگي بر اساس تأثيرات متقابل آنها بر بافتهاي بدن اثرات بسيار مؤثر و كاملاً بي خطري را در بر دارند.
از ديدگاه طب فيزيكي و توانبخشي بيماريها و اختلالات در سه دسته تقسيم ميشوند.
براي هر دسته اقدامات خاص توانبخشي و درماني چه در قالب برنامهاي پيشگيرانه و چه درماني در نظر گرفته ميشود.
متخصص طب فيزيكي و توانبخشي، معتقد به درمان بصورت تيمي و گروهي است و لذا با رهبري و هدايت اعضاء تيم توانبخشي. براي ايجاد حداكثر بهبود، جسمي – رواني و اجتماعي و شغلي بيماران، و طرح درمان برنامه ريزي ميكند.
تيم توانبخشي متشكل است از: